Nếu bạn thuộc thế hệ game thủ 8x – 9x, chắc chắn bạn không lạ gì cuộc đối đầu vĩ đại nhất lịch sử làng game thể thao: PES vs FIFA.
Trong suốt hai thập kỷ, hai tựa game này đã thống trị thế giới ảo, ganh đua khốc liệt không kém gì cuộc so kè vĩ đại giữa Messi và Ronaldo trên sân cỏ ngoài đời thực. Thế nhưng, cũng giống như kỷ nguyên của hai siêu sao kia đang đi đến hồi kết, cuộc đua định mệnh này thực chất đã ngã ngũ từ lâu.
Nhiều người mặc định rằng PES (Pro Evolution Soccer) bị khai tử chỉ vì thua thiệt FIFA ở yếu tố “tiền mua bản quyền”. Nhưng thương trường ngành game tỷ đô có đơn giản như vậy? Điều gì thực sự đã đánh sập tựa game “quốc dân” của hàng triệu game thủ Việt Nam? Hãy cùng nhìn lại toàn cảnh bức tranh này.
Thời Kỳ Hoàng Kim: Khi PES Làm Vua Gameplay, FIFA Dùng Tiền Khỏa Lấp
Để hiểu vì sao bức tượng đài này sụp đổ, chúng ta phải quay về xuất phát điểm của cả hai.
PES (ra mắt năm 1995) là đứa con cưng của nhà phát hành Konami (Nhật Bản). Điểm sáng rực rỡ nhất giúp PES xưng vương trong giai đoạn đầu chính là Gameplay cốt lõi. Cơ chế vật lý chân thật mang đến cảm giác chuyền, sút cực kỳ “đã tay”. AI đồng đội chạy chỗ thông minh, cho phép người chơi kiến tạo những pha đập nhả (tiki-taka) mượt mà đến khó tin. Hễ bước ra các tiệm PS2 thời đó, bạn sẽ thấy người người, nhà nhà đá PES.
Ở phía bên kia chiến tuyến, FIFA (ra mắt 1993) được hậu thuẫn bởi gã khổng lồ EA (Electronic Arts) từ Mỹ. Biết không thể so đọ với PES về mặt gameplay thời điểm đó, EA sử dụng chiến lược “đô la thần chưởng”: thâu tóm bản quyền hình ảnh các câu lạc bộ (CLB) và giải đấu lớn, đầu tư vào giao diện, menu hiện đại và những bản nhạc nền bất hủ.
Khi chơi FIFA, bạn được điều khiển Manchester United thay vì cái tên “pha ke” Man Red, hay Chelsea thay vì Merseyside Red. Dẫu vậy, trong nhiều năm liền, gameplay xuất chúng của PES vẫn đè bẹp sự hào nhoáng của FIFA.
Vậy tại sao PES lại đánh mất lợi thế tuyệt đối này?
4 Sai Lầm Trí Mạng Tự Tay Xóa Sổ Di Sản Của Konami
Sự sụp đổ của PES là một chuỗi hiệu ứng domino, bắt nguồn từ những quyết định mang tính vĩ mô chứ không chỉ đơn thuần là câu chuyện thiếu tiền mua bản quyền áo đấu.
1. Đánh mất “Vũ khí cốt lõi” vào tay đối thủ
Vào năm 2004, EA đã tung một đòn “tay to” làm chấn động giới công nghệ game: Chi 68 triệu USD thâu tóm công ty Criterion Software. Công ty này chính là chủ sở hữu của RenderWare Engine – bộ khung công nghệ đã tạo nên các bản PES hoàng kim và cả những siêu phẩm như GTA Vice City hay San Andreas.
Đúng vào thời kỳ chuyển giao phần cứng từ PS2 lên PS3, Konami ngỡ ngàng nhận ra công cụ làm game quen thuộc của mình giờ đã nằm trong tay đại kình địch. Họ buộc phải vội vã xây dựng một engine mới mang tên Fox Engine. Hậu quả? Sự thiếu đồng bộ khiến gameplay của PES tụt dốc, đánh mất luôn thứ vũ khí sắc bén nhất của mình.
Trong khi đó, nhờ nền tảng công nghệ mới, EA tung ra FIFA 08 và FIFA 09 với đồ họa lột xác, gameplay mượt mà và chế độ Be A Pro đột phá. Thế độc tôn của PES chính thức bị phá vỡ.
2. Nước đi “Mobile-First” thiển cận
Từ năm 2015, giới chóp bu của Konami quyết định bẻ lái chiến lược. Họ nhận thấy việc đổ tiền tỷ vào phát triển các bom tấn trên Console/PC quá rủi ro và tốn kém so với “mỏ vàng” game di động (Mobile Game).
Sự thay đổi này kéo theo cuộc chia tay ồn ào với tượng đài Hideo Kojima, đẩy những thương hiệu huyền thoại như Silent Hill hay Metal Gear Solid vào dĩ vãng. PES cũng không ngoại lệ. Trong khi EA vẫn coi FIFA là “con gà đẻ trứng vàng”, rót ngân sách khủng mỗi năm để nâng cấp bản Console, thì Konami lại để PES thoi thóp sống qua ngày.
3. Cú sốc 2018: Mất cúp C1 (Champions League)
Năm 2018 là năm bản lề đặt dấu chấm hết cho hy vọng lật ngược thế cờ của Konami khi họ chính thức để mất bản quyền Champions League vào tay EA. Cú sốc này giáng một đòn mạnh vào giá trị thương hiệu. Trong khi EA ký các hợp đồng độc quyền dài hạn vững như bàn thạch, thì các thỏa thuận của PES với một vài CLB lớn lại vô cùng manh mún và thiếu ổn định.
4. Thảm họa eFootball 2022
Năm 2021, bất lực trong việc đuổi kịp FIFA, Konami đưa ra quyết định gây sốc: Khai tử cái tên thương hiệu biểu tượng PES sau 2 thập kỷ để đổi thành eFootball, chuyển hẳn sang mô hình chơi miễn phí (Free-to-play) đa nền tảng.
Đi kèm với đó là màn ra mắt thảm họa của eFootball 2022. Lỗi đồ họa biến gương mặt cầu thủ thành những “meme” châm biếm trên khắp cõi mạng, AI ngớ ngẩn, chế độ chơi đơn nghèo nàn. Cuộc đua kết thúc, PES chính thức tự loại mình khỏi cuộc chơi.
Cục Diện Hiện Tại: Khi “Kẻ Hủy Diệt” Không Có Đối Thủ
Hiện tại, cả hai cái tên PES và FIFA đều đã lùi vào dĩ vãng. Sau khi PES đổi thành eFootball, EA cũng lập tức đổi tên dòng game của mình thành EA Sports FC. Lý do rất trịch thượng: Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA) đòi phí gia hạn bản quyền trên trời, và EA tự tin rằng vị thế thương hiệu của họ đã vượt xa cái tên “FIFA”.
Thực tế chứng minh EA đã đúng. Bản EA Sports FC 26 tẩu tán 12 triệu bản một cách dễ dàng, thống trị tuyệt đối mảng PC và Console.
Về phần Konami, họ không hề chết. Bản eFootball trên thiết bị di động đang kiếm bộn tiền, thậm chí mang lại doanh thu khủng hơn cả bản Mobile của EA. Konami chỉ đơn giản là bỏ cuộc ở chiến trường Console đắt đỏ để lui về làm “vua xứ mù” trên nền tảng di động.
Lời Kết: PES Tự Thua, Nhưng FIFA Có Thực Sự Thắng?
Khi không còn đối trọng để so kè, EA dường như đã ngủ quên trên chiến thắng. Đã bao lâu rồi bạn không thấy một sự đột phá thực sự về mặt gameplay từ dòng game này? Thay vào đó, EA chỉ dồn sức “vắt sữa” thông qua chế độ Ultimate Team – nơi các game thủ và streamer phải liên tục nạp tiền mở thẻ.
PES tự thua, nhưng EA Sports FC cũng chưa hẳn là người chiến thắng thực thụ trong mắt những game thủ chân chính. Họ giữ được ngôi vương nhờ khả năng thâu tóm bản quyền và mô hình kinh doanh tài ba. Đối với những người yêu bóng đá kỹ thuật số, dù có phàn nàn EA “bào tiền” hay lười sáng tạo, sự thật cay đắng là hiện tại chúng ta không còn sự lựa chọn nào khác.
Nhìn lại hành trình 2 thập kỷ, kỷ nguyên cạnh tranh giữa PES và FIFA đã mang đến cho thế hệ chúng ta những năm tháng hoàng kim rực rỡ nhất. Đó là thời điểm các hãng game phải vắt kiệt sự sáng tạo để chiều lòng người chơi. Cuộc thư hùng này, dẫu đã kết thúc, vẫn mãi là một mảnh ghép ký ức tuyệt đẹp.
Còn bạn, tuổi thơ của bạn gắn liền với những pha rê dắt lắt léo của PES hay những sân vận động bản quyền rực lửa của FIFA? Hãy để lại cảm nghĩ và kỷ niệm của bạn dưới phần bình luận nhé!
